Justus Lipsiushuis staat in de steigers, het restauratieverhaal kan eindelijk worden geschreven

OVERIJSE - Het Justus Lipsiushuis, het historische 16e-eeuwse voormalige woonhuis van de beroemde Zuid-Nederlandse humanist en filosoof Justus Lipsius, zal vooralsnog van de ondergang worden gered. Zopas startten immers de restauratiewerken en zo te zien pakt men het groots en compleet aan. Nog meer goed nieuws: het pand kan in zijn oude glorie worden hersteld. Het interieur vraagt nog een hoop werk maar dat oogt niet onoverkomelijk.

Het complex bestaat uit gebouwen gegroepeerd rond een binnenkoer. De voormalige dienstgebouwen van dit complex ten noorden en oosten werden vervangen door nieuwe vleugels, met aansluitend ten zuiden de L-vormige woonvleugel, het eigenlijke Justus Lipsiushuis. Het is het gedeelte dat sinds enkele dagen in de steigers staat want dringend aan reastauratie toe. De eigendom, sinds 1536 in het bezit van de familie van Justus Liptius, zou rond 1548 afgebrand zijn en werd volgens de geschiedschrijving terug opgebouwd tussen 1550 en 1552. Deze nieuwbouw werd voor het eerst beschreven in 1558 als "nieuwen steynen huyse". 'De kern van dit huis bestaat nog steeds en komt overeen met het westelijk deel van de zuid- of woonvleugel, evenwijdig met de straat. Dit huis is niet het geboortehuis van Joost Lips (Justius Liptius), die wel geboren is in Overijse. Vanaf 1590 zal hij er wel veel verblijven. Omdat Joost zelf geen nakomelingen had, kwamen de goederen later in handen van zijn zus, Maria Lips (begraven in de Sint-Martinuskerk) en werd het langs vrouwelijke kant overgeërfd tot in 1826 waarna het werd bewoond door lokale notabelen', klinkt het.

Kadaster

'De oudste gedetailleerde afbeelding van het L-vormige huis is een lithografie van 1823 gepubliceerd door Dewasme et cie verschenen in "Collection des principales vues des Pays-Bas". Hierop is de vleugel evenwijdig met de straat zichtbaar evenals de uitbreiding met een dwarse vleugel van vier traveeën', vertellen de archieven. 'Tegen deze laatste staat ook de latere 18de-eeuwse aanbouw, die op een volgende afbeelding gepubliceerd in het in 1855 verschenen "Histoire des environs de Bruxelles" van A. Wauters voorzien is van een extra bouwlaag. Op een andere 19de-eeuwse prent zien we dat de gevels bepleisterd waren'.

En verder lazen we dat bij aanvang van het primitief kadaster rond 1825 het domein in handen was van Jean François Poot. 'Het noordelijke deel van het domein werd verkocht in 1832, tot voor kort stond hier een cottagevilla. De katholieke vrije jongens- of meisjesschool van Overijse zijn voorlopig onderkomen in het Justus Lipsiushuis tussen 1879 en 1882 (?). In 1880 werd genoteerd dat het huis nog maar weinig aanpassingen kende sinds de bouw ervan'.

Instandhoudingswerken

Tot begin jaren 1970 kende het gebouw verschillende eigenaars tot het door de gemeente werd gekocht in 1972, die er de technische diensten onderbracht. Begin jaren 1980 werden er dringende instandhoudingswerken uitgevoerd. In 1984 verhuisde de Rijksmuziekacademie Overijse naar het gebouw. De (noordelijke) bijgebouwen werden afgebroken en vervangen door nieuwbouw eind jaren 1990. Het woonhuis zelf wachtte inmiddels op restauratie en een bestemming.

En zoals al een beetje gemeld: het fraaie huis verkeert in vervallen staat maar kan worden gered. Bij het betreden merk je dat nogal wat houtwerk dringend aan vervanging toe is. De zolderverdieping oogt echter nog steeds indrukwekkend al moet de zoldervloer worden versterkt en het trappenhuis grondig opgeknapt. Het huis bevat vele vertrekken, eerder kleinere ruimten, en het ontbreekt er aan hedendaagse faciliteiten. De veiligheid en de isolatie staan wellicht hoog op het to do-lijstje.

Restauratie- en erfgoedpremies

In Vlaams-Brabant staan vandaag 34 erfgoedprojecten op de wachtlijst voor een bijzondere premie en restauratiepremie, zonder duidelijkheid over wanneer ze steun kunnen krijgen. “De inzet voor erfgoed in onze regio is groot, maar eigenaars hebben nood aan meer zekerheid en voorspelbaarheid. Zeker in de Vlaamse Rand en de Zennevallei moeten projecten tijdig vooruit kunnen,” zegt Vlaams fractievoorzitter Peter Van Rompuy (CD&V) De wachttijden bleven te lang aanslepen en er kwam spreekwoordelijk geen schot in de betreffende dossiers. Voor grotere restauratiedossiers – via restauratie- en erfgoedpremies volgens de bijzondere procedure – loopt de wachttijd in Vlaanderen op tot gemiddeld 8 jaar in 2025. 'Ook in Vlaams-Brabant staan momenteel nog verschillende projecten op die wachtlijst, verspreid over de provincie, zonder concrete timing voor toekenning', aldus Van Rompuy. 'Zo staan voor onze regio onder andere Dilbeek – Sint-Ambrosiuskerk (fase 3: interieur), Sint-Pieters-Leeuw – Sint-Pieter-en-Pauluskerk (fase 4: restauratie interieur) en Drogenbos – Sint-Niklaaskerk (fase 2: restauratie interieur) op deze wachtlijst'.

Wachtlijst

Zo te zien zet de Vlaamse overheid stappen om de historische wachtlijst van het te restaureren patrimonium af te bouwen en kende het voorbije jaar ook heel wat premies toe in Vlaams-Brabant. Volgens Van Rompuy blijft het belangrijk om verder te werken aan een vlotte behandeling van dossiers. 'Het is positief dat er vooruitgang wordt geboekt, maar tegelijk zien we dat de vraag groot blijft. Het is belangrijk om het systeem verder te versterken, zodat eigenaars en lokale besturen sneller duidelijkheid krijgen,' besluit Van Rompuy (CD&V). En eindelijk is Overijse intussen aan de beurt.

(Foto's © Michel Van Mullem)