Wapenstilstand 2026: 'Laten we de lessen uit het verleden meenemen naar vandaag'

HOEILAART - Na een misviering in de Sint-Clemenskerk trok het gemeentebestuur ter gelegenheid van Wapenstilstand zoals elk jaar richting kerkhof. Ze werden gevolgd door militairen, politiemensen, schooldirecties en leerkrachten, vertegenwoordigers van diverse verenigingen en niet in het minst oud-strijders. Allen herdachten ze de soldaten die hun leven verloren tijdens de Eerste Wereldoorlog, de Tweede Wereldoorlog en de Koreaanse Oorlog.

'Achter elke naam die we hier terugvinden, schuilt een mens. Iemand met dromen, plannen en verwachtingen. Iemand die een kind was, een broer, een vader, een partner of een vriend', zei burgemeester Tim Vandenput (Team 1560) in zijn gelegenheidstoespraak. 'Het waren mensen die een leven hadden zoals wij vandaag. Mensen die misschien graag voetbalden, muziek maakten, verliefd waren, met vrienden samenkwamen of uitkeken naar de toekomst. Maar die toekomst werd hen ontnomen'.

Verdriet

'Sommigen keerden nooit terug van het front. Anderen stierven ver van huis, in gevangenschap of tijdens hun inzet voor de vrijheid van ons land. Hun namen staan misschien op een monument of een grafsteen. Maar achter die namen schuilt ook het verdriet van ouders, echtgenoten, kinderen, familieleden en vrienden', ging hij verder.

'Daarom willen we vandaag niet alleen de gesneuvelde soldaten herdenken. We willen ook hun families en hun nabestaanden eren. Want wanneer een soldaat sneuvelt, eindigt niet alleen zijn of haar leven. Er verandert ook voorgoed iets in het leven van de mensen die achterblijven. Een moeder die haar zoon niet meer terugziet. Een echtgenote die alleen verder moet. Kinderen die hun vader moeten missen. Vrienden die nooit meer samen herinneringen kunnen maken. Ook hun verdriet, hun gemis en hun moed verdienen onze erkenning'.

Verbondenheid

'Er is één woord dat vandaag voor mij bijzonder belangrijk is: verbondenheid. In tijden van oorlog wordt duidelijk hoe belangrijk mensen voor elkaar zijn. Hoe mensen elkaar helpen, beschermen en moed inspreken. Hoe families, vrienden en onbekenden elkaar bijstaan wanneer alles onzeker wordt. Die verbondenheid is ook wat we vandaag hier samen tonen. We staan hier met oud-strijders, verenigingen, scholen, militairen en politie, gemeenteraadsleden en inwoners. Verschillende generaties, verschillende achtergronden, maar verenigd in één gemeenschappelijk doel: respect tonen voor wie zijn leven gaf en voor wie de gevolgen van oorlog heeft gedragen'.

'Onze aanwezigheid is meer dan een jaarlijkse traditie. Het is een teken dat we de mensen die hier herdacht worden, niet vergeten', zei Vandenput. 'Beste jongeren en ook soms minder jongeren , misschien kennen jullie de oorlogen waarover we vandaag spreken vooral uit de geschiedenisboeken. Maar vergeet niet dat het echte mensen waren. Mensen zoals jullie grootouders, overgrootouders of misschien zelfs mensen uit jullie eigen familie. Door naar hun verhalen te luisteren en hun namen te blijven herinneren, houden we hun levensverhaal levend. En door vandaag samen te komen, geven we een belangrijke boodschap door: niemand mag vergeten worden. Daarom zullen we nu de bloemenhulde houden bij de graven van de oud-strijders die hier begraven zijn. En danken we evenveel aan hen die elders werden begraven'.

Metselaar

Al even traditioneel werd de jaarlijkse bijzondere hulde aan een bijzondere gesneuvelde. Die kreeg naderhand een straat naar zich vernoemd. Deze keer werd gekozen voor Joseph Joly en trok het hele gezelschap dan ook naar de Joseph Jolystraat, gelegen tussen het Gemeenteplein en de J.B. Charlierlaan. Joseph Joly (1881-1917) werd geboren in Hoeilaart op 8 maart 1881 als zoon van Jan Baptist Joly en Anna Catharina Van Hellemont. Hij had twee broers: Celestin en Emiel. Het gezin woonde in de Kerkstraat. Zijn vader overleed al op 21 juli 1894. Zijn beide broers huwden, terwijl Joseph ongehuwd bleef en metselaar werd. Voor de uitbraak van de oorlog was hij werkman bij de staatsspoorwegen. Tijdens Wereldoorlog I was hij brigadier bij de Vervoerdienst die verbonden was aan de infanterie. Op 29 november 1917 om 18.30 uur sneuvelde hij op 36-jarige leeftijd tijdens een luchtbombardement aan de Nieuwe Herberg, een gehucht in het WestVlaamse Alveringem. Hij werd in de borst geraakt door scherven van een vliegtuigbom. Hij was toen in het bijzijn van zijn strijdmakker Augustin Holvoet, die een kwartier later stierf aan gelijkaardige verwondingen. Hij werd, net als Augustin, begraven op de Belgische militaire begraafplaats van Oeren en kreeg er grafnummer 298. Na de oorlog werd de Kerkstraat naar hem vernoemd. Die beslissing werd door het college van burgemeester en schepenen een aantal jaren later teruggedraaid, waarna de huidige J. Jolystraat in 1947 naar hem werd vernoemd.

Veldslagen

Nabij het naambord in vernoemde straat volgde een extra bloemenhulde en kwam Pol Van Loo , notoir inwoner en vrijwilliger uit Hoeilaart, voornamelijk bekend om zijn jarenlange betrokkenheid bij het lokale verenigingsleven en de gemeentepolitiek, vertellen over hoe het destijds op de veldslagen aan toe ging. 'Vandaag herdenken wij hier de heer Jozef Joly', zei Van Loo. 'Hij sneuvelde eervol op 29 november 1917 in Alveringem in de Westhoek. Hij was één van de duizenden gesneuvelden in de oorlog waarover Willem Vermandere schreef en zong: 'Als ge van ze leven in de Westhoek passeert, ga je hier de oorlog were vinden en het graf van de duizenden en duizenden en nog duizenden soldaten, altijd iemands vader altijd iemands kind, nu doodstil en godverlaten'. Van Loo: 'Wij zijn eveneens 1917 en wij spreken over Slag om de 'Chemin des Dames' in Frankrijk. Het is een heuvelrug van 200 hoog, 30 kilometer lang en 8 kilometer breed in de driehoek Laon, Soisson en Reims en was sinds de oudheid een strategisch punt naar het Noorden van Europa. Na een rustige geasfalteerde weg, afgebakend door twee blauwe lijnen, velden alom, enkele boerderijen, een restaurantje, geen grootse monumenten, het museum 'Caverne du Dragon' en het dorpje Craonne.

Verliezen

Maar de 'Chemin des Dames' was in de Eerste Wereldoorlog het toneel van bloedige gevechten. In september 1914, na de slag bij de Marne, waarbij de opmars van de Duitsers werd gestopt, trokken de Duitsers zich terug en bezetten ze deze heuvelrug. Hier bleef het front tot 1917 redelijk stabiel en de Duitsers maakten van deze kalkrijke heuvelrug een oninneembare vesting. (...)

De verliezen en het fiasco van de aanvallen leiden nog in april tot een muiterij. Bijna 40.000 soldaten weigerden nog verder te vechten voor een lapje grond, genoemd 'de muiterij van 1917' en bezongen in het 'Chanson de craonne'. De schrijver van dit lied bleef onbekend ondanks een uitgeloofde premie en het lied werd in Frankrijk verboden tot in 1974... vertelde Van Loo waarna hij zingend besloot.... Adieu la vie, adieu l'amour. Adieu toutes les femmes. C'est nien fini et pour toujours. De cette gueurre infâme....

Toen de deelnemers tot slot aan de gedenkzuil aan het kasteel kwamen, nam de burgemeester het verbale weer over...

Keerpunt

'Op 11 november 1918, om 11 uur, zwegen de wapens aan het westelijke front. Na vier jaar van een verwoestende oorlog kwam er een einde aan de gevechten van de Eerste Wereldoorlog. De wapenstilstand betekende een keerpunt in onze geschiedenis. Miljoenen mensen hadden het leven verloren. Steden en dorpen waren verwoest. Hele generaties waren getekend door het geweld. 11 november werd een symbool van hoop. De hoop dat de mensheid geleerd had uit haar fouten. De hoop dat een dergelijke tragedie zich nooit meer zou herhalen. Maar de geschiedenis heeft ons helaas iets anders geleerd. Amper 21 jaar later brak de Tweede Wereldoorlog uit. Opnieuw werd Europa meegesleurd in een conflict dat miljoenen mensen het leven kostte en onze vrijheid en democratie zwaar onder druk zette. En ook na 1945 bleef vrede kwetsbaar. De Koreaanse Oorlog, waarin ook Belgische militairen werden ingezet, herinnerde ons eraan dat de strijd voor vrijheid en veiligheid niet ophield met het einde van de Tweede Wereldoorlog. Wanneer we vandaag over oorlog spreken, mogen we niet alleen denken aan de soldaten die aan het front vochten.

Clandestien

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er ook duizenden mannen en vrouwen die, vaak met gevaar voor hun eigen leven, besloten zich te verzetten tegen de Duitse bezetter. Dat verzet nam vele vormen aan. Sommigen verspreidden clandestiene kranten en pamfletten om de waarheid te blijven vertellen. Anderen verzamelden militaire inlichtingen, hielpen geallieerde piloten en ondergedoken mensen, organiseerden ontsnappingsroutes of pleegden sabotage tegen de bezetter. Het was een verzet dat niet altijd zichtbaar was, maar dat bijzonder veel moed vereiste. Want wie zich verzette, riskeerde arrestatie, foltering, deportatie en zelfs de dood. Velen betaalden hun engagement met hun leven'.

Verzetsbeweging

'Een bijzonder voorbeeld uit onze Belgische geschiedenis is het Belgische Legioen', ging de burgemeester verder. 'In augustus 1940 richtte kapitein-commandant Charles Claser deze verzetsorganisatie op. Het Belgische Legioen groeide uit tot een belangrijke gewapende verzetsbeweging. Het verenigde mensen die zich wilden inzetten voor de bevrijding van ons land en die de bezetting niet wilden aanvaarden. De organisatie ontwikkelde zich verder en werd in 1942 omgevormd tot het Leger van België. Op 1 juni 1944 kreeg ze de naam die velen vandaag nog kennen: het Geheim Leger. Deze verzetsstrijders bereidden zich voor op de bevrijding van België. Ze verzamelden informatie, ondersteunden de geallieerde troepen en namen deel aan gewapende acties tegen de bezetter. Maar het Belgische Legioen en het Geheim Leger waren slechts een onderdeel van een veel ruimer verzet. Er waren ook andere organisaties en talloze individuele burgers die op hun eigen manier bijdroegen aan de strijd voor vrijheid.

'

Conflicten

Wat betekent dit alles voor ons vandaag? We leven in een wereld waarin oorlog opnieuw heel dichtbij is. In Oekraïne woedt een oorlog op Europese bodem. In het Midden-Oosten blijven conflicten en geweld het leven van miljoenen mensen bepalen. In Sudan worden mensen geconfronteerd met oorlog, vervolging en een immense humanitaire crisis. Dat maakt 11 november bijzonder actueel. De wapenstilstand van 1918 herinnert ons eraan dat vrede geen vanzelfsprekendheid is. Ze vraagt voortdurende inzet, politieke verantwoordelijkheid en de bereidheid om conflicten via dialoog en samenwerking op te lossen. Vrede is bovendien meer dan de afwezigheid van oorlog. Vrede betekent vrijheid. Respect voor mensenrechten. De mogelijkheid om in veiligheid te leven, je mening te uiten en je eigen toekomst uit te bouwen. Het betekent dat we verschillen niet met geweld bestrijden, maar met dialoog. Dat we verdraagzaamheid tonen en de democratische rechtsstaat beschermen. De soldaten verzetsstrijders uit de Twee WO’s en Korea hebben ons daarin een belangrijke les nagelaten: wanneer vrijheid, menselijke waardigheid en democratie worden bedreigd, mogen we niet onverschillig blijven. Dat betekent niet dat we vandaag allemaal soldaat of verzetsstrijder moeten worden. Het betekent wel dat we verantwoordelijkheid moeten opnemen. In onze samenleving, in onze gemeente, in onze verenigingen en in ons dagelijks leven. Op deze 11 november brengen we hulde aan alle gesneuvelden, aan alle oud-strijders en verzetstrijders en aan alle mannen en vrouwen die zich tijdens de oorlogen hebben ingezet voor onze vrijheid. Laten we hun geschiedenis blijven vertellen. Laten we de lessen uit het verleden meenemen naar vandaag. Want de beste manier om de slachtoffers van oorlog en de strijders voor vrijheid te eren, is ervoor te zorgen dat hun offers niet vergeten worden en dat we blijven bouwen aan een vreedzame toekomst'.

(Foto's © Michel Van Mullem)